İlk dönmümün ortasına gelirken, lisans hayatım boyunca benzerini pek yaşamadığım bir təcrübə ilə qarşılaşdım. Bir qədər ordinary görünən bu hadisə, mənim akademik inkişafıma necə yanaşdıqlarına dair mənim diqqətimi çəkən bir nümunə idi.
Yüksək məktəb təhsilim davam etdiyi universitetimizdə "Migration and Citizenship" (Göç və Vətəndaşlıq) adlı bir dərs oxuyuram. Dərsimizdə Amerikaya gedən göçləri, göçmenlərin ölkədəki proseslərini və göçün cəmiyyət üzərindəki nəticələrini müzakirə edirik. Bir gün dərs zamanı, müvəqqəti göçmən statusunda olan şəxslərin cinayət törətmə ehtimalı ilə bağlı bir sual soruşdum. Müəllimim məlumatlarını paylaşıb və dərsimiz davam etdi. Mənim üçün o andan, sinifdə sorulmuş və bir neçə dəqiqə ərzində cavablanmış ədəbiyyatdan fərqli olmayan bir sualdı.
Gecə oxumaya gəldikdə e-poçtalarımı yoxlayarkən müərrəhimdən mesaj aldım. Mən dərs zamanı soruşduğum sualın düzgün olduğunu, amma verdiyi cavabın mənim sualımın tamamilə cavabını vermediyini bildirir və mövzu haqqında daha yaxşı anlamaq üçün bəzi mənbələri paylaşırdı. Əsasən, belə bir cavab gözləmirdim. Dərs zamanı, mənə təxminən iki dəqiqə vaxt verən sual, müərrəhim tərəfindən dərs bitdikdən saatlar sonra yenidən nəzərdən keçirildiyi üçün mənim diqqətimi çəkdi. Əlavə olaraq, e-poçt gecə saat 8-9 da çatdı. Müərrəhim, sinifdə verdiyi cavabla kifayətlənməyib, mənim sualımın daha geniş cavab tapması üçün əlavə vaxt ayırıb.
Amerika'ya gəldikdən sonra alışmaqda çətinlik çəkdiyim məsələlərdən biri də e-poçt istifadəsi idi. Burada kollecdə və rəsmi işlərin əksəriyyəti e-poçt üzərində gedənini gördüm. Mən isə məsajlarımı qeydə alaraq yoxlamaq alışkanlığına hələ də alışa bilmədim; bəzən vacib e-poçtləri gec qəbul edə bilərəm. Beləliklə, müəllimim tərəfindən göndərilən məsaj, mən üçün eyni zamanda diqqət çəkən bir xüsusiyyət idi. Öz e-poçt alışkanlıqlarımı hələ də düzəldə bilməyəndə, bir alimın dərs zamanı verdiyim suala saatlar sonra qaytararaq mənbə göndərərək, tələbənin inkişafına göstərilən diqqətin necə fərqli şəkildə özünü göstərə biləcəyini görə bildim.
Təxminən bir ay sonra, fərdi iş kimi Bosniya və Hercegovinadakı müharibə və sonra gələn müləkət hərəkətləri haqqında mənim tərtib etdiyim tədqiqatımı təqdim etmə vaxtı gəldi. Bakalavr təhsilim boyu alışığım olan üsulla hazırladığım işi fiziki olaraq müərrəxi mənə gətirdim. Müərrəx bu vəziyyətə təəssüf etdi, mənim düşüncəli davranışım üçün təşəkkür edərək, mənim də digər tələbələr kimi ev tapşırıqlarını internet sistemindən təqdim etməyim lazım olduğunu deydi. Mən də bu tətbiqi bilmediyimə, bundan sonra təqdim etmələrimdə bu məsələyə diqqət yetirəcəyimə dəyər verdim.
Üç dörd gün sonra, dövrlər arası qısa tətil dövründə müəllimimdən yenidən e-poçt aldım. Bu dəfə göndərdiyim tədqiqatla bağlı idi. Təxminən bin simvollu mesajında, işimin məzmununa dair qiymətləndirmələrini və yazımım necə inkişaf etdirə biləcəyimə dair təkliflərini paylaşıb. Mesajı oxuyarkən diqqətimi çəkən, müəllimimin tələbənin təqdim etdiyi işi yeterli görməməsi idi. İşimi oxuyub, əlavə olaraq, daha yaxşı bir tədqiqat hazırlaya biləcəyimə kömək edəcək konkret təkliflər vermişdi. Beləliklə, dövrün sona çatması və tətillərin başlamasıdan sonra bunu etmişdi.
Yuxarı təhsil tələbəsi kimi mənim tərtib etdiyim işin bu şəkildə qəbul edilməsi mən üçün əhəmiyyətli idi. Bu prosesdə bir alimdən gələn detallı geri bildirim, hansı yerə qədər gəldiyinizin anlaşılməsində və növbəti işinizdə nələrə diqqət etməyiniz lazım olduğunun göründüyündə kömək edir. Əsasən mənim üçün dəyərlı olan da bu idi. İşimin yalnız qiymətləndirilməsi deyil, akademik cəhətdən daha yaxşı bir nöqtəyə gəlməsi üçün üzərində durulması.
Bu iki hadisədən sonra, Amerikada təhsil alarkən mənim diqqətimi çəkən mövzulardan birinin akademik işlərin tələbələrə və onların akademik inkişafına yanaşma üslubu olduğunu düşünməyə başladım. Qırğızıstan-Türkiyə Manas Universitetində keçirdiyim beş il ərzində onlarla tədqiqat hazırladım, sayısız təqdimat etdim və müxtəlif dərslərdə çoxlu tədqiqat tapşırığı təqdim etdim. Türkiyədə müxtəlif universitetlərdə, müxtəlif səviyyələrdə və sahələrdə təhsil alan bir çox dostumdan da buna bənzər təcrübələr eşidəndən xəbərim var. Əlbəttə, bakalavr təhsilimdən də qiymətli təcrübələrlə ayrıldım. Lakin beş il ərzində hazırladığım işlərdən sonra, Amerikada ilk ayımda iki dəfə belə bir geri bildirim almanın, mənim üçün fərqin çox aydın olduğunu göstərdi.
Mənə təsir edən, universitetin adı və ya reytinqdəki yerinin deyil, elmi işçilərin tələbənin inkişafı üçün ayırdığı vaxt və göstərdiyi maraqlı idi. Elbəttə, iki təcrübə əsasında tam bir təhsil sistemi qiymətləndirmək mümkün deyil. Lakin öz təcrübəmdən irəliləyərək bu fərqi paylaşmaq və onu düşünmək mənalı olduğunu düşünürəm.
Türkiyədəki elmi işçilərin iş qətnamələrini gözardı etmək istəmirəm. Çoxlu universitetlərdə dərs verilməsi, idarə işləri, tədqiqatlar və başqa məsuliyyətlər elmi işçilərin vaxtını mühüm dərəcədə məhdudlaşdırabiliyor. Bu vəziyyətin tələbəyə ayrılıb qalan vaxtı təsir edə biləcəyini bilirəm. Beləliklə, məsələn yalnız elmi işçilərin şəxsi tutumlarından ibarət deyil, universitetlərin iş rejimi və elmi işçilərə təmin edilən imkanların da mühüm olduğunu qəbul etmək lazımdır.
Bu ilə birlikdə, özümün ətrafında qeyd etdiyim və tələbələrdən eşidəndiyim başqa bir vəziyyət var. Ən azı əhəmiyyətsiz sayılmayacaq qədər çox alim tanıyıram ki, onlar bütün vaxtını öz məqalələrinə və işlərinə ayırarkən, tələbələrlə əlaqə qurmaq üçün eyni qədər yer ayırırlar. Bəzən tələbənin bir sual üçün müəllimindən oda qapısını vuraraq gedə bilmədiyi, qapını vurmaqdan çəkinərək, hətta o qatdan keçərkən belə tereddüd etdiyi akademik mühitlə qarşılaşa bilərik. Elbəttə bu vəziyyət hamısına dəyərli deyil; tələbələrlə yaxın əlaqə saxlayan, onlara yol göstərən və işləyən çox sayda dəyərli müəllimimiz də var. Lakin öz təcrübəm və ətrafımdan eşitdiyimlər əsasında, bu məsələnin daha çox diqqətə çarpması lazım olduğunu düşünürəm.
Mənə görə, bizim kolleqlerimizdə akademik geri bildirim mədəniyyəti və tələbə-akademik əlaqəsi haqqında daha çox düşünmək lazımdır. Burada hər tələbənin iş saatları dövründən kənarda hər sualına cavab verilməsini və hər işə uzun uzun geri bildirim yazılmasını gözləməkdan danışmıram. Akademik işçilərin vaxtı və iş yükü məhduddur. Lakin imkanlar daxilində tələbələrin işlərinə yol göstərən, onların çatışmazlıqlarını açıq şəkildə göstərən və onların özünü inkişaf etdirmələrini təmin edən bir yanaşmanın yayılmasının əhəmiyyətli olduğunu düşünürəm.
Yuxarı məktəb prosesimdə irəliləyən dövrlərdə eyni akademikdən yenidən dərs alma imkanım olmaya bilər. Lakin onun yanaşmasını xatırlayacağımı düşünürəm. Çünki məni motivasiya edən yalnız müsbət qiymətləndirmə almaq deyildi. Mənim sualımın qeydə alındığını, hazırladığım işin oxunduğunu və mənim akademik cəhətdən inkişaf etməm üçün mənə vaxt ayırıldığını görmək idi.
Bu iki hadise, Amerikada ilk dönməmdə qarşılaşdığım və universitet həyatı haqqında mənim şəxsi qeydlərimə daxil olub. Beləcə başqasına çox da xüsusi gəlməyən bu təcrübələr, mənim üçün tələbə-akademik münasibətlərin əhəmiyyətli bir tərəfini göstərir. Tələbənin sualına yenidən qayıtmaq, onun tədris işini diqqətlə oxumaq və daha yaxşı bir iş hazırlamaq üçün təkliflər təqdim etmək kiçik detallar kimi görünə bilər. Lakin bu, tələbənin akademik inkişafına doğrudan təsir edə və öyrənmə qərarını artırmaq qabiliyyətinə malik olan davranışlardır.
Yazı boyunca da qeyd etdiyim kimi, bu mənim şəxsi fikrim və təcrübəm. Əlbəttə, bir neçə nümunədən ümumi bir qənaətə gəlmək düzgün deyil. Bu mövzu üzrə fərqli təcrübələriniz və fikirləriniz varsa, onları dinləməkdən, bir-birimizlə fikir mübadiləsindən məmnuniyyət duyarım.
Şərhlər (0)
Hələ şərh yoxdur.